Specialty Coffee

Lees hier alles wat je altijd al wilde weten over specialty koffie!

De koffie seizoenen

De Koffie Seizoenen

Wist je dat koffie een seizoensproduct is? Net als fruit of groenten kan je koffie niet het hele jaar lang oogsten. Als je weleens vaker een koffietje drinkt in een specialty bar, heb je de barista misschien al eens horen zeggen dat het “Afrika seizoen” is, of dat er net wat Colombiaanse koffies zijn binnengekomen. Dit heeft dus te maken met het seizoensgebonden karakter van koffie. In deze blog maken we je wegwijs in de koffie seizoenen!

Waar groeit koffie

Om de seizoenen volledig te begrijpen, beginnen we best bij het begin: Waar groeit koffie nu eigenlijk?

Waar Groeit Koffie?

Tussen de twee keerkringen of tussen ongeveer 30° noorderbreedte en 30° zuiderbreedte ligt de coffee belt of de bean belt. Dit is een strook rond de evenaar waar de koffieplant goed kan groeien. Een koffieplant gedijt namelijk goed op hoogte en in gebieden met een droog seizoen en een regenseizoen. En die drie dingen vind je dus terug in deze belt of gordel. Concreet spreken we over Centraal-Amerika (bijvoorbeeld Costa Rica en Honduras), delen van Zuid-Amerika (onder meer Ecuador, Brazilië en Peru), enkele Afrikaanse landen (denk vooral aan Ethiopië en Kenia), maar even goed Zuid-Oost Azië (Indonesië) en Oceanië (Papua Nieuw Guinea). Dit betekent dat koffie zowel op het noordelijk halfrond als op het zuidelijk halfrond groeit, en dat de groei- en oogstseizoenen niet overal op hetzelfde moment vallen.

Hoe groeit koffie?

Het groeiseizoen start met een bloesemseizoen. In deze bloesemperiode groeien er bloesems op de koffieplant, en hangt er een frisse, florale geur tussen de planten op de plantages. Net als bij appelen en peren start na deze bloesemperiode de groei van het fruit. Want inderdaad, koffie komt van fruit!
 Koffie Bloesems
Op de koffieplant groeien de koffiebessen of cherries in dichte clusters op elkaar, om uiteindelijk op hun rijpste geoogst te worden. En in die koffiebessen zitten de bonen waar jouw kop koffie uiteindelijk van gemaakt wordt.

De Koffie Seizoenen

In de specialty industrie is de oogst van cruciaal belang voor de uiteindelijke kwaliteit van de koffie. Je hebt zelf vast al eens een iets te groene, onrijpe banaan gegeten – niet zo lekker, toch? Bij koffie net hetzelfde: als de koffiebes iets te onrijp – of té rijp! – wordt geplukt, leidt dit tot onaangename smaken in de koffie. Selectieve oogst en verdere quality control na de oogst is één van de belangrijkste dingen die specialty koffie onderscheidt van commodity koffie en is doorslaggevend voor de smaak van de koffie.

De oogst en seizoenen

We weten nu dat koffie eigenlijk van fruit komt. En als je fruit of groenten oogst, eet je die liefst ook wanneer die in seizoen zijn. Zo zijn tomaten dieper en frambozen zoeter van smaak in de zomer, en gaan appelen en peren op hun best zijn in de herfst en winter. En koffie bekijken we op net dezelfde manier! Je gaat ook het liefst van je bonen genieten op de piek van de versheid en smaken, maar dat is dus niet heel het jaar lang.

Koffie is een seizoensproduct, de producent kan dus doorgaans niet heel het jaar lang de koffiebessen oogsten. Daarom ga je trouwens tussen de koffieplanten op een plantage vaak nog andere gewassen zien staan, zoals bananenplanten, maïs, avocado- en cacaobomen,… Op deze manier krijgt de producent nog inkomsten van verkoop van andere gewassen buiten de koffie, of deze fruit en groenten voor eigen gebruik houden. Deze andere planten of bomen hebben trouwens ook nog een andere functie, ze dienen namelijk als schaduwplant. De koffieplant is een kwetsbare plant en houdt eigenlijk niet van te heet, direct zonlicht. Schaduwplanten filteren het sterke zonlicht en bevorderen daarmee de groei van de koffieplant. Daarnaast floreert heel de plantage als de producent een variatie aan gewassen aanplant: een agroforest aanpak bevordert de biodiversiteit en vruchtbaarheid van de plantage. En dus ook de kwaliteit van de koffie!

Eigen aan seizoensproducten is dat ze niet elk jaar exact hetzelfde zijn. De onvoorspelbaarheid van het weer kan ervoor zorgen dat een gewas te veel of te weinig van het goede krijgt, en dat kan een oogst maken of kraken. Bij wijn is dit een heel ingeburgerd idee. Je hoort wel vaker wijnkenners spreken over dat die fles Bordeaux uit dat ene jaar een hoogvlieger is, terwijl het jongste jaar bijvoorbeeld is tegengevallen. En bij koffie is dat net hetzelfde! De basis blijft uiteraard hetzelfde: een fruitige, frisse koffie gaat niet plots toetsen van pure chocolade of kruiden hebben. Maar net als bij wijn kan het dat het ene jaar de tasting notes van de koffie net intenser zijn dan anders. En dat maakt het net zo interessant!

Het moment van de oogst zelf verschilt dus per koffieland, en ook tussen de halfronden. De meeste koffielanden hebben één grote oogst per jaar, maar sommige landen hebben ook een tweede, vaak kleinere, oogst. Deze kleinere oogst noemen we een fly crop, en kom je bijvoorbeeld tegen in Kenia. Het belangrijkste oogstseizoen van Keniaanse koffies loopt van oktober tot en met december, terwijl de fly crop van mei tot en met juli valt. De kwaliteit van zo een fly crop is doorgaans iets minder dan de main crop. De klimaatcrisis zet koffieproductie onder druk, en heeft ook impact op de oogst. De harvest seasons zoals we ze kenden in de koffie zijn daardoor aan verandering onderhevig, maar onderstaande tabellen geven een goed inzicht van de huidige situatie.
Cuprima Harvest Calendar

Waar de El Salvador oogst van november tot maart loopt, wordt er in Peru dan weer volop geplukt tussen mei en oktober. In Colombia daarentegen is bijna heel het jaar lang oogst mogelijk! Dit komt doordat het droogseizoen in het noorden op een ander moment valt dan in het zuiden, en omdat net als in Kenia je in Colombia ook een fly crop ziet terugkomen. Het belangrijkste Colombiaanse oogstseizoen loopt van september tot februari, en de fly crop van april tot juli, waarmee bijna het volledige jaar gedekt is.

En zoals je kan zien op de harvest calendar zit er best wat tijd tussen de oogst in het origineland en de aankomst in het land waar de koffie gebrand wordt. Dit is echter geen ramp. Want ook al vergeleken we hier eerder koffie met fruit, we consumeren natuurlijk niet de geoogste koffiebes. De producent verwerkt ter plaatse de bes nog tot de koffieboon, en dit proces alleen al duurt vaak enkele weken. Deze verwerking van bes tot groene (ongebrande) boon zorgt ervoor dat de levensduur en dus versheid van de boon een hele tijd langer is dan die van een echt stuk fruit. Dat geeft de koffiebrander enkele maanden de tijd om met de groene koffie aan de slag te gaan, zonder in te boeten aan versheid of concentratie van smaken. De shelf life of houdbaarheid van de groene boon is weliswaar niet eindeloos. Hoe meer maanden er verstrijken, des te minder vocht de groene boon vasthoudt, en des te meer de smaken, zoetheid en aciditeit van de boon vervagen. Dit noemen we fade. Als groene koffie te lang in stock blijft liggen, zal de uiteindelijke koffie houtachtige, vlakke aroma’s hebben en droog aanvoelen in de mond.

Als koffiebrander ent je je aanbod dus best op het seizoensgebonden karakter van koffie. Enerzijds ontvang je de bonen op de piek van hun smaak en aroma’s en kan de klant genieten van de koffie net zoals de producent het bedoeld heeft. Anderzijds zorg je er zo voor dat er een vlotte rotatie is van je opslag groene bonen, en vermijd je veroudering en verspilling van je stock. Ook zorgt deze manier van werken voor veel variatie in je aanbod, en zo betrek je de klant mee in het verhaal achter de koffie. En dit is exact wat we willen bereiken met specialty koffie: niet enkel koffie van de hoogste kwaliteit brengen, maar ook koffie met een verhaal brengen. De behoefte aan transparantie en informatie over koffie is nog nooit zo groot geweest binnen specialty, en inzicht in de seizoenen maakt hier deel van uit.

Groene Koffie Stock In De Cross Roast Branderij In Gierle
groene koffie stock in de cross roast branderij in gierle

Seizoenen voor de consument

Wat ben jij dan met deze kennis over de seizoenen? Als koffieliefhebber is het simpelweg leuk om wegwijs te zijn in het product dat je zo graag drinkt! Maar meer kennis zorgt er vooral voor dat je koffie koopt die je lekker vindt én die hoog van kwaliteit is. Op de hoogte zijn van de seizoenen is alweer een stapje in de juiste richting.
Let dus eens op het aanbod van je favoriete specialty brander, of bekijk met wat meer aandacht de rotatie aan origines in specialty bars. Je zal vast wel een rode draad zien! Wees natuurlijk ook niet té kritisch: het is niet omdat je een Kenia koffie iets buiten het gewoonlijke seizoen drinkt, dat die automatisch minder lekker zal zijn, of dat de koffiebrander een oude voorraad aan het opgebruiken is. Meer kennis betekent vooral dat je beter geïnformeerde beslissingen kan nemen, en dat is wat ons betreft altijd een stap in de goede richting!

Benieuwd naar de seizoensgebonden koffies van Cross Roast? Bekijk onze website voor ons actuele aanbod. Tip: probeer zeker eens onze BurundiRwandaColombia of Guatemala, die zitten nu op hun hoogtepunt!