Specialty Coffee industry

Interessante thema’s binnen de grotere specialty coffee industrie

Chaffe

Chaffe

Voor veel mensen is dit misschien de eerste keer dat ze van chaffe horen, maar voor insiders van de koffie industrie en zeker koffiebranders is chaffe een gekende term. Chaffe (je spreekt het woord uit als “sjaf”) is een bijproduct dat ontstaat tijdens het brandproces. Chaffe heeft geen nut meer voor de uiteindelijke gebrande koffie, dus in zekere zin is het een afvalproduct. Maar we zien dat chaffe steeds meer en meer gebruikt wordt in andere industrieën, en zo wordt het afvalproduct eerder een bijproduct. Meer nog, zelfs een herbruikbare, nuttige stof! In deze blog leggen we uit wat chaffe nu net is en wat die verschillende toepassingen allemaal zijn.

Koffiebes en -boon

Een koffieboon legt een hele weg af vooraleer het als herkenbare bruine boon bij de consument komt. Een boon komt eigenlijk uit een koffiebes die groeit aan een koffieplant, en de bonen zitten per twee in een koffiebes. De bonen zijn dus eigenlijk de “zaadjes” van de bes, en hebben meerdere lagen rond zich. Hieronder zie je een doorsnede van de koffiebes en -boon, met alle verschillende lagen benoemd.

Doorsnede Koffiebes
  1. Center Cut
  2. Bean (endosperm)
  3. Silver skin (spermoderm)
  4. Parchment (hull/endocarp)
  5. Mucilaga
  6. Pulp (mesocarp)
  7. Outer Skin (pericarp/exocarp)

De buitenste lagen – de outer skin en de pulp – vormen samen de koffiebes, en eens gedroogd noemen we dit cascara. Als je al meer van onze Cross Roast Talks blogs hebt gelezen, zou cascara je al bekend in de oren kunnen klinken. Cascara wordt gebruikt om de plantages op een natuurlijke manier te bemesten thee-achtige infusies mee te maken. Cascara is dus ook een goed voorbeeld van een afvalproduct dat eerder een bijproduct met interessante toepassingen is geworden. Je kan meer over cascara lezen in deze blog.

De parchment rond de boon is nog een vliesje dat tijdens het productieproces wordt verwijderd vooraleer de bonen van origine naar ons verscheept worden. Wanneer de bonen bij de branderij komen zit er nog een laatste vliesje rond, namelijk de silver skin of het zilvervlies. Je kan rond ongebrande, groene bonen de silver skin nog zien. Het is een dun, groen-zilverig vliesje dat nog deels rond de boon zit. Het zilvervlies geeft trouwens ook een goed idee over of de bes op het juiste moment geplukt is. Als het zilvervlies er nog volledig rond zit, is de bes te vroeg en dus onrijp geplukt. Als de bessen op hun meest rijpe zijn geplukt, zit het zilvervlies er maar deels of niet rond.

Zilvervlies Of Silverskin Rond De Groene Koffiebonen

Wanneer groene bonen worden gebrand, komt dit zilvervlies los en spreken we dus van chaffe. Het zilvervlies verandert door de warmte in de brander ook van kleur en textuur: chaffe is lichtbruin, heel dun en licht, en heeft een haast papierachtige textuur. Tijdens het brandproces wordt de chaffe uit de brandtrommel geblazen in een apart opvangbakje dat de brander af en toe moet legen. Voor gebrande koffie op zich heeft chaffe dus geen meerwaarde of functie, wat chaffe in de eerste plaats een afvalproduct maakt. Toch zijn er verschillende toepassingen van chaffe en zien we dat die ook steeds innovatiever en impactvoller worden.

En dat is maar goed ook, want ook al is chaffe verwaarloosbaar in gewicht en in grootte, de hoeveelheid chaffe kan snel oplopen tot een grote berg. Huskee, een bedrijf dat een interessante toepassing voor chaffe heeft gevonden, berekende dat elk jaar tot 3 kilo chaffe vrijkomt voor een doorsnee koffiedrinker. Dat zou jaarlijks tot meer dan een miljoen ton afval optellen! Je kan de hoeveelheid chaffe die vrijkomt bij het branden helaas niet beperken, dus kan je er maar beter iets mee doen.

Groene Koffiebonen En Chaffe

Eén van de meest gekende toepassingen voor chaffe (in het Engels is chaffe trouwens chaff of husk) is fertilizer of meststof voor koffieplantages en voor kamer- en tuinplanten. De lichte textuur van chaffe samen met compost zorgt voor een luchtige bodem vol voedingsstoffen voor de plantjes. Onze Cross Roast chaffe heeft zo bijvoorbeeld zijn thuis gevonden in de daktuin van architectenbureau Rik de Vooght om de hoek van de branderij. Het team legde een planten- en moestuin aan op het dak van hun bureau in het midden van de historische binnenstad en zag meteen de kans om chaffe nuttig te gebruiken. De chaffe beschermt in de winter het bodemleven tegen vorst en werkt dus ook als voedsel voor de bodem wanneer het begint af te breken. Hieronder zie je goed hoe het architectenbureau de chaffe heeft ingezet.

Dankzij de verluchtende eigenschap van chaffe is het ook een handige toevoeging aan de kweekbodem voor champignons. Zwammen groeien trouwens erg goed op bodem die vermengd is met koffiedrab, dus in deze toepassing zitten zelfs twee bijproducten van de koffie-industrie verwerkt! Aansluitend in de dierenwereld gebruiken boeren chaffe wel eens als zachte bodembedekker in kippenrennen of hokken voor konijnen en cavia’s.

De chaffe berg is natuurlijk véél groter dan wat er kwijt kan in moestuinen en dierenhokken. De afgelopen jaren zijn er meer innoverende en dynamische toepassingen bedacht om chaffe te herbestemmen. Eerder spraken we al over Huskee, het bedrijf dat de hoeveelheid chaffe per jaar had berekend. Huskee heeft haar naam afgeleid van het Engelse husk. Huskee ontwikkelt en produceert herbruikbare koffiebekers onder de naam HuskeeCup. De koffiebekers zijn gemaakt uit een combinatie van eco-composiete polymeer en dus koffie chaffe. Takeaway koffie is ondertussen wereldwijd ingeburgerd, en we kunnen koffiedrinkers alleen maar aanmoedigen om herbruikbare, eco-friendly bekers te gebruiken. Omdat de HuskeeCup dan ook nog eens uit koffie afval bestaat, is de cirkel helemaal rond.

Het idee van chaffe met andere materialen te combineren kan je natuurlijk ook toepassen op andere voorwerpen die niet binnen de koffie industrie worden gebruikt. Er worden zelfs huizen gemaakt uit herwerkt chaffe! Het idee kwam van de oprichter van Colombiaans bedrijf Woodpecker. Hij zag dat er in de meer landelijke regio’s in Colombia een nood was aan een licht maar toch stevig materiaal om huizen en scholen te bouwen. Deze gebieden liggen meer afgelegen en zijn armer dan de steden, en het ontbreekt deze dorpen vaak aan een basisinfrastructuur om klassiek, zwaar bouwmateriaal zoals bakstenen, cement en beton tot daar te krijgen. Hij was dus op zoek naar een materiaal dat een kleine boot, een helikopter of zelfs een muilezel zou kunnen vervoeren. Na enkele experimenten kwam de CEO op chaffe. Chaffe is sterker en droger dan andere natuurlijke vezels en omdat Colombia één van de grootste koffieproducenten ter wereld is, heeft het land ook een onuitputbare voorraad aan hun core business. Woodpecker combineert chaffe met gerecycled plastic, met als resultaat een licht maar duurzaam bouwmateriaal dat ook nog eens vuurvast is en niet kan worden aangetast door insecten. De onderdelen worden dus volledig vooraf gemaakt volgens het prefab principe, en de gebouwen kunnen dan in elkaar worden gezet als een soort LEGO kit. Op minder dan een week tijd staat er een gerecycleerd, no waste en volledig ecobewust huisje of schooltje voor gemeenschappen die dit het hardste nodig hebben.

Maar ook grote multinationals hebben slimme toepassingen gevonden voor koffie chaffe. Zo hebben Ford en McDonalds de handen in elkaar geslagen. McDonalds zou naar schatting alleen al in de USA meer dan 28 miljoen kilo chaffe produceren per jaar. Ford is hiermee aan de slag gegaan en integreert verwerkte chaffe tot versterkende onderdelen in hun wagens. De chaffe wordt verwarmd en samen met andere stoffen tot pellets samengeperst en vervolgens wordt hier bijvoorbeeld de behuizing van de koplampen mee gemaakt. Ford schat dat per behuizing de chaffe van wel 300.000 koffiebonen wordt gebruikt! Ook andere automotive parts zoals vulsels van de zitbanken of onderdelen onder de motorkap bestaan uit verwerkte en samengeperste chaffe.

Tot slot wordt er ook al een tijd onderzoek gedaan naar het inzetten van chaffe als energiebron. Want ook al bestaan er al meerdere initiatieven om chaffe te verwerken, toch blijft de overblijvende (natuurlijke) afvalberg groot zonder winstgevende toepassingen met impact op grote schaal. Meerdere bedrijven zoeken een duurzaam, ecologisch antwoord.

Bergen aan chaffe en koffiebessen stoten methaangas uit, en dit gas kan in theorie gebruikt worden om elektriciteit op te wekken. Dit soort installaties om de gassen tot energie om te zetten zijn natuurlijk een enorm kostelijke investering, een investering die lokale koffieboeren niet snel zullen maken.

In Ethiopië liep er vanuit het Ethiopisch Ministerie van Milieu, Bos en Klimaatverandering samen met de Jimma University al een project waar er brikets werden gemaakt van koffiebessen en chaffe van lokale koffieplantages. Een briket op zich bestaat al lang, en is in de basis een geperste, vaste brandstof in de vorm van kleine blokjes. Briketten blijven vaak lang branden of gloeien en zijn zo ideale energiebronnen. Deze briketten zijn dus gemaakt van biomassa, specifiek van koffieafval. De studie kwam tot de conclusie dat het gebruik van chaffe briketten kilo’s aan brandhout en hectaren aan tropisch woud kan sparen en ook langdurig en gestaag energie afgeven. Dit maakt chaffe briketten een ideale alternatieve energiebron en een goede waste management optie.

Dit soort studies zijn natuurlijk enorm veelbelovend, maar brengen dus de bedenking met zich mee of individuele koffieboeren of zelfs koffie coöperatieven hun schouders onder een dergelijk project zouden zetten. Origine landen (i.e. landen waar koffie groeit en geproduceerd wordt) zijn helaas nog steeds armere landen waar de nodige expertise en budgetten voor dit type initiatieven vaak in sectoren ver buiten de koffie industrie zitten. Een structureel programma rond waste management en vernieuwbare energie van koffie bijproducten zal dus eerder vanuit de overheid aangemoedigd moeten worden, in samenwerking met universiteiten en gespecialiseerde R&D bedrijven.

Er zit dus een wereld aan mogelijkheden in koffie chaffe, en wij bij Cross Roast zijn ook elke dag op zoek naar partners die ons kunnen helpen de chaffe een nieuwe bestemming te geven. Ben jij of ken jij misschien zo’n partner? Neem dan zeker contact op met ons om je idee te verwezenlijken! En ben je misschien nog andere toepassingen van chaffe tegengekomen? Geef ons een seintje, we delen het graag met de rest van de koffieliefhebbers!